De 8 beste boeken van Gerard Reve: van De Avonden tot De stille vriend
De Avonden is niet zomaar het beste boek van Gerard Reve – het is het beste Nederlandse boek, punt. Meerdere keren verkozen, nooit serieus betwist. Maar Reve schreef veel meer dan dat ene meesterwerk. Samen met Harry Mulisch en Willem Frederik Hermans vormde hij de Grote Drie van de Nederlandse literatuur, en van die drie was Reve de persoonlijkste, de grappigste, en de meest onvoorspelbare. Van autobiografische oorlogsnovellen tot brieven aan God die hem voor de rechter brachten, van een thriller die Verhoeven verfilmde tot radicaal eerlijke bekentenisliteratuur. In dit overzicht vind je zijn 8 beste boeken, gerangschikt van onbetwist meesterwerk tot onderschatte parel. Of je nu begint met Reve of alles al hebt gelezen: hier vind je je volgende stap.
Meesterwerk
De Avonden
Frits van Egters navigeert de laatste tien dagen van 1946. Er gebeurt niets en toch alles. Verkozen tot beste Nederlandse roman van de twintigste eeuw.
💭 In 3 woorden: Tragikomisch, meedogenloos, tijdloos
🎵 Muziek erbij: Sjostakovitsj – Strijkkwartet nr. 8 (dezelfde naoorlogse somberheid, maar met humor)
👥 Perfect voor: Lezers die niet bang zijn voor een boek waarin niets en alles gebeurt
De Avonden is niet zomaar het beste boek van Gerard Reve. Het is het beste Nederlandse boek. Dat is geen mening, dat is het resultaat van meerdere verkiezingen, waaronder die van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde in 2002. Frits van Egters slijt de laatste tien dagen van 1946 in het ouderlijk huis. Hij irriteert zijn vader, voert zinloze gesprekken met vrienden, en probeert de dag door te komen. Er gebeurt letterlijk niets. Maar Reve schrijft dat niets met zoveel precisie, zoveel oog voor het absurde detail, dat je na driehonderd pagina’s het gevoel hebt dat je een heel leven hebt meegeleefd. De dialogen zijn briljant. Frits’ observaties over zijn omgeving zijn verwoestend en grappig tegelijk. En het slot – dat gebed op oudejaarsavond – is een van de mooiste passages in de Nederlandse literatuur.
✅ Pluspunten
Meerdere keren verkozen tot beste Nederlandse roman ooit – en terecht. Geen ander boek vangt naoorlogs Nederland zo precies
De dialogen zijn briljant: Frits’ gesprekken met zijn vader behoren tot het grappigste dat in het Nederlands is geschreven
Verrassend grappig voor een boek dat als somber wordt omschreven – Reve’s humor is droog, wreed, en onweerstaanbaar
⚠️ Minpunten
Kan claustrofobisch aanvoelen: je zit opgesloten in Frits’ hoofd, in dat kleine huis, en er is geen ontsnapping
Er is geen plot in traditionele zin – wie actie of spanning verwacht, vindt die hier niet
Vereist geduld en bereidheid om je over te geven aan een boek waarin de kleinste details het grootst zijn
💡 Begin hier. Altijd. Er is geen discussie mogelijk. Dit is Reve, en dit is de Nederlandse literatuur op haar best.
💭 In 3 woorden: Schrijnend, ingehouden, onvergetelijk
✨ Gevoel dat je bijblijft: De stilte na het lezen
👥 Perfect voor: Wie Reve’s rauwste, meest persoonlijke kant wil zien
Reve zelf noemde Werther Nieland zijn beste werk. Dat zegt iets over een schrijver die De Avonden schreef. De twee novellen in dit boek zijn allebei autobiografisch en allebei verwoestend. Werther Nieland (1949) vertelt over een jongen die wordt gepest door een meedogenloze klasgenoot. De ondergang van de familie Boslowits gaat over de deportatie van een bevriende Joodse familie – geschreven met een ingehouden precisie die harder raakt dan welke schreeuw ook. Waar De Avonden de naoorlogse leegte beschrijft, laat dit boek zien wat er daarvoor gebeurde. De kinderblik maakt het extra schrijnend: de verteller begrijpt niet volledig wat hij ziet, maar de lezer wel. Het zijn twee van de kortste en krachtigste teksten in de Nederlandse literatuur.
✅ Pluspunten
Reve’s eigen favoriet – en als de schrijver van De Avonden dit zijn beste werk noemt, verdient dat aandacht
Emotioneel verwoestend zonder een woord te veel: meesterlijk kort proza dat elke zin laat tellen
De ondergang van de familie Boslowits is een van de indrukwekkendste Holocaust-teksten in het Nederlands – door wat er niet wordt gezegd
⚠️ Minpunten
Donker en zwaar materiaal dat je niet zomaar even tussendoor leest
Kan triggeren: de deportatie van de familie Boslowits is schrijnend realistisch
Geen Reve-humor hier – wie de sarcastische Reve zoekt, vindt hem niet in dit boek
💡 Dit is Reve op zijn rauwst. Lees het na De Avonden, als je klaar bent om te zien waar die naoorlogse leegte vandaan kwam.
💭 In 3 woorden: Provocerend, kwetsbaar, baanbrekend
🥤 Met welk drankje: Jenever, puur (zoals Reve het zelf zou drinken)
👥 Perfect voor: Wie wil begrijpen waarom Reve zo belangrijk is voor de Nederlandse literatuur
Nader tot U (1966) is het boek dat Reve beroemd en berucht maakte. Het zijn brieven aan God – maar dan wel brieven waarin seksualiteit, eenzaamheid, en godslastering door elkaar lopen op een manier die Nederland in rep en roer bracht. Het leidde tot het “Ezelsproces” (1966-1968), de laatste godslasteringszaak in Nederland. Reve werd vrijgesproken, en het proces maakte hem tot een symbool van artistieke vrijheid. Los van de schandaalwaarde is dit een bijzonder kwetsbaar boek. Reve schrijft over zijn verlangen naar God met dezelfde intensiteit waarmee hij over zijn verlangen naar mannen schrijft. Die combinatie van devotie en provocatie maakt Nader tot U uniek in de Nederlandse literatuur. Er is simpelweg niets dat erop lijkt.
✅ Pluspunten
Uniek in de Nederlandse literatuur: niemand voor of na Reve combineerde religie en seksualiteit zo onbevreesd
Historisch belangrijk: de vrijspraak in het Ezelsproces was een keerpunt voor de vrijheid van meningsuiting in Nederland
Moedig en kwetsbaar tegelijk – Reve laat zich hier volledig zien, zonder de bescherming van ironie
⚠️ Minpunten
De briefvorm is niet voor iedereen: geen plot, geen personages, alleen Reve’s gedachtenstroom
Expliciet in de combinatie van seks en religie – dat was schokkend in 1966 en kan dat nog steeds zijn
Vereist enige kennis van Reve’s leven en de Nederlandse jaren zestig om de impact te begrijpen
💡 Het boek waardoor Reve een icoon werd. Lees het als je wilt begrijpen waarom hij ertoe doet – niet alleen als schrijver, maar als cultureel fenomeen.
🕐 Wanneer: Op een regenachtige middag met een deken en koffie
👥 Perfect voor: Wie Reve’s humor wil ontdekken zonder de zwaarte van De Avonden
Op weg naar het einde (1963) is Reve’s eerste brievenboek, en meteen zijn luchtigste. Het is het verslag van een reis naar een schrijverscongres in Edinburgh, maar eigenlijk is het een lang en hilarisch gesprek met zichzelf. Reve observeert alles en iedereen met een oog dat tegelijk liefdevol en meedogenloos is. De Schotse hotelkamers, de saaie lezingen, de gesprekken met andere schrijvers – alles wordt materiaal voor zijn briljante pen. Hier ontdekte Reve de briefvorm die zijn handelsmerk zou worden: intiem, associatief, en met die typische mengeling van ernst en absurditeit. Als je De Avonden te zwaar vond of Nader tot U te confronterend, begin dan hier. Dit is Reve op zijn toegankelijkst, en hij is verrukkelijk.
✅ Pluspunten
Reve op zijn grappigst: de observatiehumor is scherp zonder wreed te zijn
De briefvorm op zijn best – intiem, associatief, en zo natuurlijk dat je vergeet dat je leest
Lichter dan zijn romans: de perfecte instap voor wie Reve intimiderend vindt
⚠️ Minpunten
Het boek stamt uit 1963 en sommige verwijzingen zijn gedateerd – je moet bereid zijn om je in die tijd te verplaatsen
Minder structuur dan een roman: het is een brievenboek, en dat betekent af en toe afdwalen
Sommige passages zijn urgenter dan andere – niet elke brief is even sterk
💡 De luchtigste Reve. Perfect als je zijn humor wilt leren kennen zonder meteen in het diepe te springen.
🥤 Met welk drankje: Rode wijn uit een verdacht goedkope fles
👥 Perfect voor: Wie Reve wil proberen maar bang is voor “moeilijke literatuur”
De vierde man (1981) is Reve’s meest toegankelijke boek – en bewust zo geschreven. Schrijver Gerard (ja, hij heet Gerard) trekt in bij een mysterieuze vrouw en raakt geobsedeerd door de vraag wat er met haar vorige drie mannen is gebeurd. Het is een thriller, een psychologisch spel, en een boek vol dubbelzinnigheid. Paul Verhoeven verfilmde het in 1983 met Jeroen Krabbé en Renee Soutendijk, en de film werd internationaal een hit. Het boek zelf is korter en slimmer dan de film: Reve speelt met de onbetrouwbare verteller en laat je tot het eind raden wat echt is en wat fantasie. Met €12 is het ook het goedkoopste boek op deze lijst.
✅ Pluspunten
Spannend plot dat je in één middag uitleest – Reve bewijst dat hij ook een pageturner kan schrijven
Het goedkoopste boek op deze lijst (€12) – lage drempel om Reve te proberen
Verhoeven maakte er een internationale filmklassieker van – leuk om boek en film te vergelijken
⚠️ Minpunten
Niet representatief voor Reve’s andere werk: wie hiermee begint en dan De Avonden oppakt, treft een heel andere schrijver
Minder literair dan zijn grote werken – de spanning wint het soms van de diepgang
Het plot is op momenten voorspelbaar, zeker als je de film al kent
💡 De makkelijkste instap. Perfect voor wie nog nooit Reve heeft gelezen en een boek zoekt dat in één adem uit is.
🕐 Wanneer: Als je klaar bent voor Reve zonder filter
👥 Perfect voor: Lezers die de ongepolijste Reve willen kennen
De Taal der Liefde (1972) en Lieve Jongens (1973) zijn Reve’s meest expliciete en autobiografische werk over zijn homoseksualiteit. Ze zijn hier gebundeld in één band, en samen vormen ze een document van radicale eerlijkheid. In de vroege jaren zeventig schreef Reve hier openlijk over zijn verlangen naar jonge mannen, over seks, over eenzaamheid, over de prijs van eerlijkheid in een samenleving die er nog lang niet klaar voor was. Het proza is mooi, de eerlijkheid is bruut, en het geheel is confronterend op een manier die ook nu nog impact heeft. Dit is niet de Reve van de slimme zinnen en de ironie. Dit is Reve die alles op tafel legt.
✅ Pluspunten
Radicaal eerlijk voor zijn tijd – in de vroege jaren zeventig schreef bijna niemand zo openlijk over homoseksualiteit
Onmisbaar voor het complete Reve-beeld: zonder deze werken begrijp je de man achter De Avonden niet
Het proza is ondanks de expliciete inhoud mooi en zorgvuldig – Reve bleef altijd een stilist
⚠️ Minpunten
Zeer expliciet: de beschrijvingen van seksualiteit laten niets aan de verbeelding over
Twee bundels van wisselende kwaliteit: niet alles is even sterk
Met €24,50 het duurste boek op deze lijst – een investering die je moet willen maken
💡 Alleen voor wie alles van Reve wil weten. Dit is de ongecensureerde versie van een schrijver die toch al weinig censureerde.
✨ Gevoel dat je bijblijft: Dat je Reve persoonlijk hebt leren kennen
👥 Perfect voor: Reve-fans die alles al hebben gelezen en meer willen
Meer dan dertig jaar correspondentie in één band. Brieven van een aardappeleter laat Reve zien door alle levensfases heen: jong en ambitieus, beroemd en omstreden, oud en reflectief. Het is geen roman en ook geen autobiografie, maar iets ertussenin – een leven in brieven, met alle rommeligheid en schoonheid die daarbij hoort. Je leest hoe Reve omging met roem, met eenzaamheid, met zijn geliefden, met de kritiek. Het is het meest intieme portret van een schrijver dat je kunt krijgen zonder hem persoonlijk te kennen. Met €11,05 is het ook nog eens een koopje.
✅ Pluspunten
Een ongeëvenaard venster op Reve als mens – intiemer dan welke biografie ook
Veruit het goedkoopste boek op deze lijst (€11,05) – de beste deal voor Reve-liefhebbers
De spanning van een heel leven: je ziet Reve veranderen, ouder worden, wijzer en soms bitterder
⚠️ Minpunten
Alleen echt interessant als je Reve al kent – zonder context missen de brieven hun lading
Dertig jaar brieven is veel: niet alles is even boeiend, en je moet bereid zijn om te selecteren
Geen roman, geen plot, geen structuur – puur voor de liefhebber
💡 Voor als je alle romans al hebt gelezen en Reve nog steeds niet wilt loslaten. Het beste cadeau voor een Reve-fan.
👥 Perfect voor: Wie het late, verstilde werk van Reve waardeert
De stille vriend (1984) is een late roman over schrijver George Speerman, die terugkijkt op zijn leven. Het is autobiografisch, melancholisch, en geschreven met de rijpe hand van een oudere Reve. De schokeffecten van zijn eerdere werk zijn weg. Wat overblijft is een schrijver die nadenkt over ouder worden, over verlies, over wat er van een leven overblijft als de drukte voorbij is. Het is niet zijn sterkste boek, en het is niet het boek waarmee je moet beginnen. Maar voor wie de jonge, woedende Reve kent, is het ontroerend om hem hier zo stil en reflectief te zien. Dit is zijn meest onderschatte boek.
✅ Pluspunten
Een mooie, rijpe stijl die laat zien hoe Reve als schrijver evolueerde
Minder schokeffect maar meer diepgang: de rust is verdiend, niet lui
Onderschat boek dat een verrassend teder beeld geeft van de oudere Reve
⚠️ Minpunten
Niet zijn sterkste werk – er is een reden dat dit boek minder bekend is
Kan traag aanvoelen voor wie gewend is aan de energie van De Avonden of Nader tot U
De autobiografische laag vereist kennis van Reve’s leven om volledig te landen
💡 Reve’s meest onderschatte boek, maar niet zijn beste. Lees het als afsluiting van een Reve-reis, niet als begin.
Gerard Reve, Harry Mulisch en Willem Frederik Hermans worden samen de Grote Drie van de naoorlogse Nederlandse literatuur genoemd. Alle drie debuteerden kort na de Tweede Wereldoorlog, alle drie schreven over de oorlog en haar nasleep, en alle drie hadden een hekel aan elkaar. Reve was van de drie de persoonlijkste schrijver: waar Mulisch de grote thema’s zocht en Hermans de filosofische, schreef Reve over zichzelf – zijn verlangen, zijn eenzaamheid, zijn humor. Die directheid maakt hem voor veel lezers de meest toegankelijke van de drie.
📚 Ook leuk: vergelijkbare auteurs
Als je Reve’s persoonlijke stijl en donkere humor waardeert, lees dan ook de beste boeken van Herman Brusselmans — die Reve als een van zijn grote voorbeelden noemde. En voor wie Reve’s combinatie van autobiografie en literatuur fascineert: de beste boeken van Arnon Grunberg zetten die traditie op hun eigen manier voort.
Leave a Reply